مصاحبه اختصاصی جمهوری سکوت  با عزیز رویش در مورد معضل کوچی ها وهزاره ها

 

 

اشاره :

معضل کوچی ها و ده نشینان جامعه هزاره، یکی ازمشکلات حساس تاریخی بوده که در مقاطع مختلف ، پی آمدهای خونینی را در قبال داشته است. در همین هشت سال آخر، این منازعه سبب ویرانی ، قتل وبیجا شدن هزاران نفر از مردم ده نشین مناطق مختلف هزاره جات گردیده است. بدون شک کاندیدان ریاست جمهوری افغانستان نمیتواند که معضل کوچیها وده نشینان را در برنامه های انتخاباتی شان نادیده گرفته و بدون ارائه راه حل های منطقی، و عقلانی به سادگی از کنار آن بگذرد. هرکاندیدی که برای حل منازعه کوچی ها وده نشینان برنامه نداشته باشد، برایش چالش زا خواهد بود .

بدان لحاظ جمهوری سکوت، مصاحبه ی اختصاصی را با آقای عزیز رویش، یک از کادر های فعال تیم انتخاباتی " تداوم وتحول " به رهبری داکتر اشرف غنی احمدزی، انجام داده است. آقای رویش در این مصاحبه از راه حل های معضل کوچی ها وده نیشینان سخن میگوید که به گفته خودشان بعد از پافشاری ها واستدلالهای متداوم با تیم "تداوم وتحول " بدان دست یافته است. مسلماً که دوستان گرامی با دقت این مصاحبه را میخوانند. آنچه که جمهوری سکوت از خوانندگان گرانقدر خویش تقاضا دارد این است که در زمینه ی ارائه دیدگا های شان - هرچه که باشد - حرمت قلم را در نظر گرفته و هر نگرشی که از آن بوی اهانت وتحقیر شخصی استشمام گردد، مجال نشر نخواهد داشت.

تذکر باید داد که جمهوری سکوت، مصاحبه های اختصاصی را با سایر تیم های انتخاباتی در زمینه های مختلف بدست نشر خواهد سپرد. 

 

جمهوری سکوت: آقای رویش، از اینکه این مصاحبه‌ی اختصاصی را باما انجام دادید، سپاسگزاریم. شما در یکی از سخنرانی‌های آخر تان برای مردم مژده دادید که تیم انتخاباتی «تداوم و تحول» طرح مشخصی را برای حل قاطع و دایمی معضل کوچی‌ها در نظر گرفته است. می‌شود در مورد جزئیات این طرح روشنی دهید و نیز بگویید که نقش و موقعیت شما در رسیدن به این توافق چه بوده است؟

 

رویش: من هم از اینکه زمینه‌ی این گفت‌وشنود را فراهم ساخته اید، سپاس‌گزارم. به عنوان کسی که در تدوین منشور انتخاباتی و طرح حکومت‌داری «تداوم و تحول» مسوولیت دارم، یکی از طرف‌های اصلی مذاکره برای رسیدن به این توافق بوده و در پی‌گیری تطبیق و تحقق مفاد توافق‌نامه نیز مسوولیت خواهم داشت.

 

در طرحی که اشاره دارید، چند نکته‌ی مهم گنجانیده شده است: اسکان کوچی‌ها، جلوگیری قاطع از رفتن کوچی‌ها به هزاره‌جات و تمام نقاطی که باعث درگیری و منازعه می‌شود، پرداخت خسارت به ده‌نشینان دایمیرداد و کجاو و خوات و ناور و نقاطی مشخص در لوگر که در طول هفت هشت سال اخیر متضرر شده اند، دستگیری از بازماندگان قربانیان جنگ‌های هفت هشت سال اخیر، ایجاد تسهیلات لازم برای برگشت بی‌جاشدگان جنگ‌های هفت هشت سال اخیر به منازل شان، ایجاد مالداری عصری برای تأمین زیست و معیشت بدیل کوچی‌ها، پرداخت خسارت به کوچی‌ها تا تکمیل شدن پروسه‌ی اسکان و فراهم شدن زمینه‌ی زیست بهتر برای آنان، و ...

 

تمام این توافقات مطابق به احکام قانون اساسی، به ویژه حکم ماده‌ی پنجم، ششم، چهاردهم، چهلم و چهل‌وچهارم این قانون که «تأمین امنیت»، «ایجاد يک جامعه مرفه و مترقي بر اساس عدالت اجتماعي، حفظ کرامت انساني، حمايت حقوق بشر، تحقق دموکراسي، تامين وحدت ملي، برابري بين همه‌ی اقوام و قبايل و انکشاف متوازن در همه‌ی مناطق کشور»، «انکشاف زراعت و مالداري، بهبود شرايط اقتصادي، اجتماعي و معيشتي دهقانان و مالداران و اسکان و بهبود زندگي کوچيان»،«مصوون بودن ملکیت از تعرض»، و «ايجاد توازن و انکشاف تعليم براي زنان، بهبود تعليم کوچيان و امحاي بي‌سوادي در کشور» را از وجایب اساسی دولت می‌داند، صورت گرفته است.

 

جمهوری سکوت: طرح‌های خوب و امیدوارکننده‌ای است، اما برای تطبیق آن چه ضمانتی وجود دارد؟

 

رویش: در ابتدا بگویم که هر قرارداد یا توافق زمینه‌ی رسیدن به خواسته‌های طرفین قرارداد را فراهم می‌کند، اما برای اجرای خواسته‌ها ضمانت خاصی خلق نمی‌کند. ضمانت اول خود مردم و یا کسانی اند که خود را طرف توافق احساس می‌کنند.مردم باید در پی‌گیری و تحقق بخشیدن خواسته‌های خود مطابق قراردادی که به توافق رسیده اند، جدی و مصمم باشند. در گذشته مردم همیشه انتظار داشته اند که فرد یا مرجعی دیگر از بیرون بیاید و خواسته‌های آنان را تحقق بخشد. حالانکه باید یاد بگیریم که هم در رسیدن به توافق و گنجانیدن خواسته‌های اساسی و بنیادی خود در قرارداد جدی، هوشیارانه و مسوولانه برخورد کنیم و هم در اجرا کردن و عملی ساختن مفاد قرارداد. مردم می‌توانند این نقش خود را از طریق ایجاد شوراهای مردمی، نمایندگان خویش در پارلمان و شوراهای ولایتی، نهادهای مدنی، احزاب سیاسی و هرگونه انسجامی که بتواند صدای جمعی آنان را به طور قدرتمند بازتاب بخشد، ایفا کنند. در عین حال، حکومت «تداوم و تحول» نیز برای تطبیق و عملی ساختن تعهدات مندرج در این توافق، کمیسیون باصلاحیتی را در زیرمجموعه‌ی ریاست دفتر ریاست جمهوری در نظر گرفته است تا تمام این طرح‌ها را به عنوان وجیبه‌های دولت به طور کامل تطبیق کند. شخص رییس جمهور و ریاست دفتر ریاست جمهوری نیز در پی‌گیری و اجرای این طرح به طور مستقیم نظارت و اشراف خواهد داشت.

 

جمهوری سکوت: این کمیسیون چه ترکیبی دارد و این برنامه در چه مدتی عملی می‌شود؟

 

رویش: کمیسیون متشکل از شخصیت‌های صالح و بی‌طرفی است که در منازعه درگیر نباشند. در ترکیب این کمیسیون برخی از اشخاص عمده‌ای که در مذاکرات کنونی نقش کلیدی داشته اند، و نیز یکی از کمیشنرهای کمیسیون مستقل حقوق بشر و نماینده‌ی باصلاحیتی از استره محکمه شامل خواهند بود. این برنامه قرار است در ظرف سه الی چهار سال اول دوره‌ی ریاست جمهوری تکمیل شود.....

 

جمهوری سکوت: بودجه‌ی این طرح از کجا تأمین می‌شود؟

 

رویش: از طرف دولت صندوق ویژه‌ای ایجاد می‌شود که دارای بودجه‌ی معینی است و این بودجه تا تکمیل شدن کامل طرح همه ساله در بودجه‌ی ملی شامل می‌شود.خساره‌هایی که برای طرفین منازعه تعیین می‌شود از طرف کمیسیون باصلاحیتی که یاد کردم، به طور دقیق مورد سنجش قرار گرفته و پرداخت می‌شود.

 

جمهوری سکوت: یکی از دعواهای کوچی‌ها دسترسی آنان به ملکیت‌ها و جایدادهای شان است که می‌گویند در هزاره‌جات با قباله و سند خریداری کرده اند.در این زمینه چه طرحی در نظر گرفته شده است؟

 

رویش: کوچی‌ها، مانند هر شهروندی دیگر، حق دارند به زمین و جایدادی که در هر نقطه‌ی کشور دارند دسترسی داشته باشند. این حق قانونی و شهروندی آنان است. اما کمیسیون موظف است تا تمام دعواها و منازعاتی را که در این زمینه وجود دارد، با استناد به قباله‌ها و اسناد معتبر و قانونی طرفین منازعه، مطابق به احکام قانون، از طریق محاکم عدلی و قضایی کشور حل و فصل نماید.

 

جمهوری سکوت: چه تدابیری در نظر گرفته شده است تا از جنگ و خون‌ریزی میان کوچی‌ها و هزاره‌ها مخصوصاً در بهسود و ناور جلوگیری شود؟

 

رویش: اولاً جنگ و خون‌ریزی بین کوچی‌ها و ده‌نشینان، برعلاوه‌ی دایمیرداد و کجاو و خوات و ناور در نقاطی دیگر نیز همه‌ساله صورت می‌گیرد. در طرح حکومت «تداوم و تحول» در نظر گرفته شده است که از رفتن کوچی‌ها به تمام مناطقی که امکان درگیری و منازعه وجود دارد، جلوگیری شود. مثلاً در نزاع کوچی‌ها و ده‌نشینان در لوگر و خوست نیز همه‌ساله تعدادی از هم‌وطنان کشته و زخمی می‌شوند و خانه‌ها و املاک و اموال طرفین از بین می‌رود، می‌سوزد و یا غارت می‌شود. در طرح «تداوم و تحول» به علاوه ی این که از ورود کوچی ها در مناطق مورد منازعه جلوگیری قاطع صورت خواهد گرفت، این نکته نیز با تأکید بیان شده است که هرگونه استفاده از سلاح و توسل به جنگ و رویکردهای نظامی ممنوع بوده و تخلف از آن به عنوان سرکشی در برابر امنیت ملی و اقتدار مشروع دولت جمهوری اسلامی افغانستان با اقدام قاطع و همه‌جانبه‌ی دولت مواجه خواهد شد.

 

جمهوری سکوت: فکر می‌کنید بین این طرح و طرح‌های مشابهی که در زمان حکومت آقای کرزی وجود داشت، چه تفاوت‌های عمده‌ای وجود دارند؟ ... آقای کرزی نیز کمیسیون‌های مشابهی را ایجاد می‌کرد و وعده‌هایی می‌داد، اما در عمل جز تشدید جنگ و ناامنی و خسارات و تلفات هر دو طرف نتیجه‌ای را شاهد نبودیم.

 

رویش: شباهت تنها در برخی از جنبه‌های صوری قضیه است، اما در عمل، آن‌چه در حکومت آقای کرزی وجود نداشت، اراده‌ی سیاسی برای حل بنیادی معضل بود. مثلاً حکومت آقای کرزی هرگز تمایل نشان نداد که برنامه‌ی اسکان کوچی‌ها و بهبود زندگی آنان را به گونه‌ای جدی عملی کند. طرح اسکان کوچی‌ها در لوگر، به گونه‌ای مدیریت می‌شد که باعث خون‌ریزی و نزاع‌های بیشتری گردید. در بهسود و ناور نیز، اقدامات حکومت تنها برای استفاده‌جویان سیاسی مجال بهره‌برداری می‌داد. نکته‌ای دیگر این بود که برخورد حکومت آقای کرزی با معضل کوچی‌ها و ده‌نشینان فاقد یک دید استراتژیک بود و تنها وقتی نزاع واقع می‌شد، کمیسیون‌های آقای کرزی فعال می‌شدند و وقتی نزاع پایان می‌یافت، کار و فعالیت این کمیسیون‌ها نیز تعطیل می‌شد.

 

در حالی که در طرح «تداوم و تحول» تمام مواردی که محل نزاع و درگیری تلقی می‌شوند به طور صریح و روشن مطرح شده و راه‌های حل نیز به طور صریح و روشن بیان شده اند.مثلاً «جلوگیری قاطع از رفتن کوچی‌ها به هزاره‌جات یا تمام محلاتی که در آن‌ها امکان درگیری و منازعه وجود دارد» و یا «پرداخت خسارت کامل به مردمی که در اثر منازعه و درگیری‌های هفت هشت سال اخیر متضرر شده اند»، و یا «رسیدگی به قربانیان این منازعات»، و «ایجاد تسهیلات لازم برای بازگشت بی‌جاشدگان به خانه‌ها و املاک آنان» و یا تأکید بر «منع استفاده از سلاح و هرگونه روی‌کرد نظامی»، و یا تأکید بر«اسکان و طرح‌های مشخص برای ایجاد امکانات زیست و معیشت بدیل برای کوچی‌ها»، و یا «پرداخت خسارت به کوچی‌ها تا تکمیل شدن پروسه‌ی اسکان»، از مشخصه‌های روشن طرح ماست. هم‌چنین در طرح ما صندوق ویژه‌ای در نظر گرفته شده است که شامل بودجه‌ی ملی می‌گردد تا معضل کوچی‌ها و ده‌نشینان به طور کامل و ریشه‌ای حل و فصل گردد و هیچ طرف احساس نکند که مورد اجحاف و بی‌عدالتی قرار گرفته است.....

 

نکته‌ی دوم اراده و عزم سیاسی‌ای است که در حکومت ما برای پایان دادن کامل این منازعه و درگیری وجود دارد. در حکومت ما، برخلاف حکومت آقای کرزی، با مشکل کوچی‌ها و ده‌نشینان مخصوصاً در هزاره‌جات برخورد مقطعی و روبنایی صورت نمی‌گیرد، بلکه برای حل قاطع و کامل ریشه‌های منازعه طرح و اقدامات عملی و روشن پیشنهاد می‌شود.

 

نکته‌ی مهم‌تر دیگر این است که در طرح ما، برعلاوه‌ی اینکه حکومت حل معضل کوچی‌ها و ده‌نشینان را بخشی از وجیبه‌های حکومت‌داری خود تلقی می‌کند، طرف منازعه که عبارت از نمایندگان باصلاحیت کوچی‌ها باشند، نیز در ارایه و تطبیق این طرح به طور فعال شمولیت دارند.

 

جمهوری سکوت: گفته می‌شود که خواست اولیه‌ و قاطع شما لغو فرامینی بود که به استناد آن کوچی‌ها همه‌ساله به هزاره‌جات می‌رفتند. در این طرح لغو این فرامین وجود ندارد. فکر می‌کنید که عدم دسترسی شما به این طرح، نوعی عقب‌نشینی از جانب شما نیست و آیا کوچی‌ها بعد از اینکه حکومت شما به پیروزی برسد، دوباره با استناد به این فرامین به هزاره‌جات بر نخواهند گشت؟

 

رویش: درست می‌گویید. یکی از خواست‌های اساسی ما در مذاکراتی که وجود داشت، لغو کامل و قاطع فرامین بود. اما در نتیجه‌ی مباحثات و گفت‌وشنودهایی که صورت گرفت، بالاخره توافق شد که زمینه‌ای فراهم شود تا اولاً از رفتن کوچی‌ها به هزاره‌جات و تمام مناطقی که به استناد فرمان درگیری صورت می‌گیرد، جلوگیری شود.ثانیاً برای کوچی‌ها زمینه‌ی اسکان و تأمین معیشت بدیل فراهم شود تا اصولاً کوچی‌گری به عنوان یک شیوه‌ی زیست پایان یابد و تا این برنامه به طور کامل تطبیق نشود، یعنی تا همان سه یا چهار سالی که در نظر گرفته شده است، تمام خساره‌هایی که کوچی‌ها متحمل می‌شوند، از طرف کمیسیون دولتی به طور کامل سنجش شده و پرداخت شود....

 

جمهوری سکوت: به هر حال، لغو فرامین یکی از خواسته‌های اصلی هزاره‌ها و سایر ده‌نشینانی است که همه‌ساله در اثر تهاجم کوچی‌ها مورد آزار و اذیت قرار گرفته و متضرر می‌شوند و گفته می‌شود که شما نیز بر این نکته در طول هفت هشت ماه اخیر که با تیم «تداوم و تحول» همراهی داشته اید، پافشاری می‌کردید.

 

رویش: سخن شما درست است. اما فراموش نکنیم که این فرامین برای هر دو جانب اساس منازعه و درگیری بوده است. اینکه همه‌ساله کوچی‌ها به استناد این فرامین به منطقه می‌رفتند و همه‌ساله با وجود تحمل قربانی و خساره‌های سنگین، حاضر نبودند از آن دست‌بردار شوند، نشان‌دهنده‌ی آن بود که بر خواست خود جدیت داشتند.به همین گونه وقتی هزاره‌ها در خانه‌های سوخته و مزارع پایمال شده‌ی خود همه ساله مقاومت می‌کردند و قربانی و خسارت را متحمل می‌شدند نشان‌دهنده‌ی آن بود که برای آن‌ها نیز جلوگیری از ورود کوچی‌ها به هزاره‌جات یک مسأله‌ی جدی بود و به هیچ صورت حاضر نبودند از آن بگذرند. راه حل نهایی که مورد توافق ما قرار گرفت، نگاه به آینده به جای پافشاری به گذشته بود. ما تلاش کردیم مسأله را از صبغه‌ی حیثیتی و هویتی آن بیرون نموده و به یک مسأله‌ی حقوقی و اجتماعی که دارای ابعاد و پیامدهای مشخص انسانی است، در نظر گیریم. یکی از معضلات اصلی کشور این است که مسایل اجتماعی و حقوقی در لفافه و پوشش گروهی و حساسیت‌های هویتی و حیثیتی دامن زده می‌شوند. ما در منشور انتخاباتی و طرح حکومت‌داری «تداوم و تحول» تمام این مسایل را به عنوان مسایلی که در برابر یک حکومت‌داری خوب مطرح است، ردیف کرده و برای آن‌ها پاسخ‌های معین خود را مطرح کرده ایم، مانند تعدیل واحدهای اداری یا شمارش نفوس یا اصلاح نظام آموزش و پرورش یا نظام انتخاباتی و امثال آن.

 

برای تیم «تداوم و تحول» لغو فرامین به این دلیل مهم بود که جلو رفتن کوچی‌ها به هزاره‌جات و تکرار منازعه و خون‌ریزی گرفته شود و شیوه‌ی زیست کوچی‌گری برای همیشه پایان یابد. این نکته‌ای بود که تمام اطراف مذاکره‌کننده بر اهمیت آن توافق و تأکید داشتند. از اولین نکته‌های مورد توافق و تأکید ما در طرح حکومت‌داری «تداوم و تحول» این بود که بعد از این به خاطر نزاع زمین و چراگاه خون انسان به زمین نریزد.این یک داعیه‌ی انسانی و یکی از اولویت‌هایی بود که حکومت ما باید رسیدگی به آن را به عنوان مهم‌ترین وجیبه‌ی خود در منشور انتخاباتی و طرح حکومت‌داری آینده درج می‌کرد.وقتی به این اصل به طور قاطع و صریح دست یافتیم، ترجیح دادیم که آن را نقطه‌ی اشتراک خود در نظر گرفته و برای حل قاطع و دایمی معضل به جلو حرکت کنیم.

 

جمهوری سکوت: شما از منشور انتخاباتی و طرح حکومت‌داری «تداوم و تحول» یاد کردید. اولاً می‌خواهم بپرسم که توافق در مورد حل معضلات کوچی‌ها و هزاره‌ها در منشور گنجانیده می‌شود یا صرفاً به عنوان یک سند توافق میان برخی از افراد باقی می‌ماند و ثانیاً آیا این سند به طور مشخص از جانب اعضای تیم «تداوم و تحول» به امضا رسیده است یا نه؟

 

رویش: بلی، این طرح در واقع بخشی از راه‌حل عملی است که در ضمن پرداختن مشخص به مسأله‌ی کوچی‌ها در منشور انتخاباتی و طرح حکومت‌داری «تداوم و تحول» گنجانیده شده و صرفاً توافق میان افراد و یا جناح‌های خاص نیست. ضمناً این طرح امتیاز سیاسی خاص برای حزب و فرد و حلقه‌ی خاصی نیست، بلکه بخشی از تعهدی است که حکومت «تداوم و تحول» آن را به عنوان یکی از وجیبه‌های حکومت‌داری خوب مطرح کرده است. در آخرین جلسه‌ای که طرح به تصویب نهایی رسید، برخی از اعضا و نمایندگان برجسته‌ی تیم «تداوم و تحول» حضور داشتند مانند داکتر اشرف غنی احمدزی، استاد سرور دانش، فیض الله ذکی، همایون خیری، داکتر حمیدالله فاروقی، وکیل اشرف احمدزی، انجنیر عباس نویان، سلام رحیمی، سیما غنی، داکتر عبدال محمدی...

 

جمهوری سکوت: فکر می‌کنید پیام ضمنی این طرح برای سایر نامزدان رقیب در انتخابات ریاست جمهوری چیست؟

 

رویش: پیام این طرح صریح است نه ضمنی. رقیبان انتخاباتی به معضل کوچی‌ها و تمام معضلات کشور، نه به عنوان حربه‌‌های سیاسی تبلیغاتی در انتخابات، بلکه به عنوان چالش‌های بنیادی برای هر حکومتی نگاه کنند که داعیه‌ی برخورد اصولی و قانونمند با معضلات کشور را داشته باشد. شاید بگویم که این طرح تمام حرف برای حل معضل کوچی‌ها نیست. اکنون سایر رقیبان انتخاباتی ما فرصت دارند که بگویند طرح جامع و بدیل آنان برای حل معضل کوچی‌ها چیست. اگر طرح‌های دیگری به طور قاطع و صریح مطرح شوند که جنبه‌ی عقلانی و عملی داشته باشند، ما نه تنها از آن استقبال می‌کنیم، بلکه خود را ملزم می‌دانیم که نکته‌های مفید و عملی آن را در طرح خود نیز بگنجانیم و برای تطبیق و عملی کردن آن برنامه‌ریزی کنیم. همین انتظار را در رابطه با طرح خود نیز از رقیبان انتخاباتی داریم. معضل کوچی‌ها و ده‌نشینان یکی از معضلات خون‌بار در کشور ماست که همه‌ساله از جان و روان و مال مردم بها می‌گیرد. این معضل باید پایان یابد و زمینه‌ی آن فراهم شود تا شهروندان کشور به جای درافتادن و دشمنی با هم، به فکر آبادی و عزت و سربلندی کشور و ایجاد آینده‌ی مصوون‌تر برای فرزندان خود باشند....

 

جمهوری سکوت: آیا شما رسیدن به این طرح را به عنوان یک برگ پیروزی در کمپاین انتخاباتی خود استفاده می کنید؟

 

رویش: چرا نه. رسیدن به این طرح یکی از نشانه‌ها و دلایلی است که به استناد آن برای شهروندان کشور خود می‌گوییم که چرا باید به حکومت «تداوم و تحول» رأی دهند و چرا باید پیروزی این حکومت را مهم‌ترین وجیبه و مسوولیت شهروندی خود تلقی کنند. ما با طرح‌های خود مردم را مخاطب قرار می‌دهیم و مردم نیز به خاطر همین طرح‌ها به حکومت ما اعتماد می‌کنند. ما از مدیریت بهتر قدرت سیاسی حرف می‌زنیم.این طرح و بقیه‌ی طرح‌هایی که در منشور انتخاباتی خود داریم، روشن‌ترین مصداق تعهد ما برای تأمین حقوق شهروندی مردم و تطبیق وجیبه‌های حکومت ماست که ادعای ما در مدیریت بهتر قدرت سیاسی را ثابت می‌سازد. حکومت برای ما عرصه‌ی بی‌مبالاتی و بازی با سرنوشت شهروندان نیست، بلکه زمینه‌ای است که کشور را از ابتذال سیاسی‌ای که به دلیل بی‌مبالاتی‌های سیاسی گرفتار آن شده است، نجات می‌دهد. خوب است این نکته را نیز بگویم که مسأله‌ی کوچی‌ها در طرح حکومت‌داری ما نه همه‌ی معضلات کشور، بلکه یکی از مسایلی است که باید برای آن با مسوولیت و جدیت راه حل پیدا کنیم. مواد مخدر و اعتیاد و محیط زیست و فساد اداری و فقر و آموزش و پرورش و جامعه‌ی مدنی و حقوق زنان و جوانان و رابطه با کشورهای همسایه و یا جامعه‌ی بین‌المللی و امنیت و طالبان و تروریسم و ده‌ها مسأله‌ی دیگر فهرست طویلی را در برابر هر حکومتی قرار می‌دهد که تصور می‌کند نسبت به حکومت کنونی در قبال مسوولیت‌های حکومت‌داری خود جدی‌تر و عمیق‌تر نگاه می‌کند. ما داریم برای پایه‌ریزی یک نظام سیاسی مسوول و پاسخ‌گو تلاش می‌کنیم. حکومت‌داری خوب را حق مردم خود می‌دانیم و تعهد داریم که برای تأمین این حق مردم گام برداریم و کار کنیم...

 

جمهوری سکوت: به عنوان آخرین سوال می‌پرسم که اگر یکی از تیم‌های رقیب آمد و فراتر از شما گام برداشت و مثلاً گفت که "فرامین را لغو می‌کند. " واکنش شما در برابر آن‌ها چه خواهد بود؟ ... آیا شما این طرح را هم در سرلوحه‌ی تعهدات حکومت‌داری خود برای حل معضل کوچی‌ها قرار می‌دهید؟

 

رویش: نه خیر. ما از هرگونه طرحی که تیم‌های رقیب پیشنهاد کنند، استقبال می‌کنیم، اما تنها بخشی از طرح‌های آنان را در سرلوحه‌ی تعهدات حکومت‌داری خود قرار می‌دهیم که جنبه‌های عقلانی و عملی آن را قابل قبول ببینیم. ما در عرصه‌ی پیشنهاد هرگونه طرح با کسی رقابت نداریم، بلکه در عرصه‌ی پیشنهاد بهترین و معقول‌ترین و عملی‌ترین طرح رقابت داریم. ما مذاکرات دشوار و خسته‌کننده‌ای را در رابطه با معضل کوچی‌ها سپری کردیم. اعتراف می‌کنم که تا مرز بن‌بست نیز پیش رفته بودیم. اما وقتی به راه حل رسیدیم، نشان آن بود که برای زورآزمایی مذاکره نمی‌کردیم، بلکه برای دریافت راه حل مذاکره می‌کردیم. در تمام این مذاکرات، طرف اصلی ما کوچی‌ها بودند و وقتی به راه حل نیز رسیدیم، این راه حل محصول توافق هر دو طرف بود که با جدیت و صراحت از خواسته‌ها و منافع خویش دفاع می‌کردند، ولی در عین حال، برای رسیدن به توافق نهایی نیز به همین میزان جدیت و صراحت داشتند. فراموش نکنیم که نزاع کوچی‌ها و ده‌نشینان برای هر دو طرف بهای سنگینی داشته است. تنها استفاده‌جویان سیاسی اند که از خون و آوارگی و بدبختی کوچی‌ها و ده‌نشینان بهره‌برداری می‌کنند.ما که به نتیجه رسیدیم، یکی از دلایل آن این بود که هدف ما جلوگیری از ریختن خون هم‌وطنان ما به خاطر منازعه‌ای بود که بالاخره باید پایان می‌یافت. این را هم بگویم که ایجاد فضای مساعد برای زندگی مدنی شهروندان، اعم از کوچی‌ها و ده‌نشینان، از تعهدات اساسی حکومت ما به شمار می‌رود که تمام منشور انتخاباتی و طرح حکومت‌داری«تداوم و تحول» بر اساس آن پایه‌ریزی شده است.

 

حالا هم وقتی یکی از تیم‌های رقیب طرحی را در این زمینه یا در رابطه با سایر معضلات کشور مطرح کنند، باید جنبه‌های عملی کردن و میکانیزم تحقق آن را نیز نشان دهند. در طرح‌هایی که ما ارایه می‌کنیم عنصر خشونت و زورگویی را حتی برای دولت که مرجع استفاده‌ی مشروع قوه را در اختیار دارد، مجال نمی‌دهیم. تیم «تداوم و تحول» وقتی بودجه‌ی معین و کافی برای رسیدگی به معضل کوچی را در بودجه‌ی ملی می‌گنجاند، به معنای آن است که در حل عملی این معضل جدیت دارد. سایر تیم‌های رقیب نیز بگویند که مثلاً لغو فرامین را چگونه و با چه میکانیزمی عملی می‌سازند. اگر فرض کنیم که کوچی‌ها این لغو فرامین را نپذیرفتند و سال آینده باز هم به هزاره‌جات برگشتند، راه‌کار آنان برای تطبیق لغو فرامین چیست؟ ... آیا کوچی‌ها را سرکوب می‌کنند؟ ... آیا نیروهای دولتی را با فرمان قاطع حکومتی در برابر کوچی‌ها به سنگر می‌برند؟

 

این سخن آخر را هم بگویم که سیاست خوب، بهایش را با جان انسان کشور سنجش نمی‌کند، بلکه خوب‌بودنش را با تأمین امنیت و سهولت و مسرت انسان تثبیت می‌کند. خوب است شاخص رقابت نیکوی سیاسی ما در انتخابات و بعد از آن، احترام به انسان کشور باشد و تأمین حقوق شهروندی این انسان در چوکات قانون و با استفاده از میکانیزم‌هایی که قانونیت و حاکمیت قانون را در کشور نهادینه سازد.